Spelenderwijs verwerken: gevoelens via spel

Vraag je kind hoe het zich voelt over de scheiding, en je krijgt misschien een schouderophalen of een kort "goed". Kijk het een half uur later spelen, en je ziet twee poppen verhuizen of een huis dat steeds opnieuw wordt gebouwd. Volwassenen verwerken met woorden; kinderen doen dat met spel.

Spel is de moedertaal van je kind

Veel kinderpsychologen en speltherapeuten noemen spel de moedertaal van kinderen: de taal waarin ze het makkelijkst laten zien wat er in hen omgaat. Een jong kind heeft vaak nog niet de woorden voor verwarrende gevoelens, en in het spel hoeft dat ook niet. Daar wordt een gevoel een handeling: de beer die alleen achterblijft, of de auto die van het ene huis naar het andere rijdt.

In het spel is je kind bovendien even de baas. Het bepaalt wie wint, wie verhuist en hoe het afloopt. Juist die controle, die een kind rond een scheiding vaak mist, geeft ruimte om spanning kwijt te raken. Herhaling hoort daarbij: een kind dat hetzelfde tafereel keer op keer naspeelt, is meestal niet vastgelopen, maar aan het oefenen. Bij het ene kind gaat dat met veel drama, bij het andere heel rustig. Allebei mag er zijn.

Wat je kunt zien als je meekijkt

Je hoeft geen therapeut te zijn om iets van dat spel te begrijpen. Vaak komen er terugkerende thema's voorbij die laten voelen waar je kind mee bezig is:

Twee huizen, koffers pakken of afscheid nemen.
Iemand die zoekraakt en later weer wordt gevonden.
Een pop die ziek is of een dier dat getroost moet worden.
Ruzie tussen speelfiguren die daarna weer goedkomt.

Dit zijn geen alarmsignalen, maar vensters op wat je kind bezighoudt. Ze geven jou een zacht aanknopingspunt om erbij te zijn.

Meekijken zonder te ontcijferen

Je hoeft niet elk poppenspel te lezen als een boodschap. Nieuwsgierig meekijken werkt vaak fijner dan speuren naar betekenis. Zie je iets terugkomen, benoem het dan rustig een keer. En merk je niets bijzonders, dan is dat net zo goed: veel spel is gewoon spelen.

Een kind dat hetzelfde tafereel steeds opnieuw naspeelt, is meestal niet vastgelopen. Het is op zijn eigen manier aan het verwerken.

Hoe je ruimte kunt geven

Het mooiste wat je kunt doen, is volgen in plaats van sturen. Een paar dingen die veel ouders en verzorgers daarbij prettig vinden:

Meedoen op uitnodiging. Vraagt je kind je erbij, speel dan mee en laat het de leiding houden. Overnemen is niet nodig.
Benoemen zonder te duiden. "Die beer is verdrietig, hè" blijft dichter bij je kind dan "voel jij je ook zo?".
Open materiaal aanbieden. Poppen, dieren, blokken, klei of tekenspullen nodigen uit om van alles uit te beelden.
Tijd en rust laten. Verwerken houdt zich niet aan een agenda; een kind doet zonder haast vaak vanzelf wat het nodig heeft.

Wat professionals hierover zeggen

Kinderpsychologen en speltherapeuten wijzen er vaak op dat spel de natuurlijke manier is waarop kinderen ingrijpende gebeurtenissen verwerken, en dat herhaling en fantasie daar gewoon bij horen. Hun advies komt meestal op hetzelfde neer: geef ruimte, volg je kind, en zoek hulp als het spel langere tijd blijft vastzitten. LEOVI is geen kennisinstituut; we bundelen zulke inzichten van professionals en geven ze aan je door.

Wanneer speltherapie kan helpen

Soms lukt het een kind niet om er op eigen kracht doorheen te spelen. Blijft je kind langere tijd somber of angstig, slaapt het slecht, of blijft het spel in hetzelfde verdriet hangen zonder dat er beweging in komt? Dan kan een kindertherapeut of speltherapeut uitkomst bieden. Zo iemand sluit via spel aan bij wat een kind nog niet in woorden kwijt kan, in een tempo dat past. Je huisarts of de school kan meedenken en zo nodig doorverwijzen. Om die hulp vragen betekent niet dat je iets verkeerd doet; het laat juist zien hoeveel je om je kind geeft.

Ook jij mag even op adem komen

Meekijken bij het spel van je kind kan ook jou raken. Soms herken je er iets in van een periode die voor jou zelf zwaar was. Goed voor jezelf zorgen hoort er net zo goed bij: wie zelf een beetje rust heeft, kan er met meer geduld voor een kind zijn. Wat veel ouders en verzorgers helpt:

Je gevoel af en toe delen met iemand die luistert.
Niet alles meteen willen oplossen; erbij zijn is vaak al genoeg.
Iets voor jezelf inplannen als je kind bij de andere ouder of verzorger is.

Als je je zorgen maakt

Merk je dat je je langere tijd zorgen blijft maken over hoe het met je kind gaat? Dan is het verstandig om er met iemand over te praten. Je huisarts, de school of een gespecialiseerde kind- of speltherapeut kan met je meekijken. Je hoeft dat niet in je eentje uit te zoeken, en op tijd aan de bel trekken helpt, voor je kind en voor jezelf.

Je hoeft het spel van je kind dus niet te ontcijferen als een raadsel. Het helpt al enorm als je in de buurt bent, met aandacht kijkt en het laat gebeuren. Zo groeit je kind, stukje bij beetje, naar een nieuw evenwicht toe.

Veelgestelde vragen

Mijn kind speelt steeds dezelfde scheiding na. Is dat erg?

Meestal niet. Herhaling is voor kinderen een normale manier om iets groots te verwerken; in het spel oefenen ze in hun eigen tempo. Blijft het spel lange tijd vastzitten in angst of verdriet, dan kan het goed zijn om een speltherapeut of de huisarts mee te laten kijken.

Moet ik meespelen of mijn kind juist met rust laten?

Allebei mag. Als je kind je uitnodigt, kun je meedoen en de leiding bij het kind laten. Vraagt het daar niet om, dan is in de buurt zijn en af en toe iets benoemen vaak al genoeg.

Wanneer is speltherapie zinvol?

Wanneer een kind langere tijd somber of angstig blijft, slecht slaapt of vastloopt in het spel, en gewone aandacht thuis niet lijkt te helpen. Een kindertherapeut of speltherapeut kan dan via spel helpen wat in woorden nog niet lukt. De huisarts of school kan je verder verwijzen.